Muzyka towarzyszy nam zawsze w chwilach radosnych i trudnych. Ciche, spokojne kołysanki uspakajają malutkie dzieci, na pyzatych buziach pokazuje się uśmiech i smacznie zasypiają. Potrzebujemy muzyki w wielu chwilach życia.

Już w czasach starożytnych wiedziano o leczniczych właściwościach muzyki, o jej kojącym lub podniecającym wpływie na człowieka. Pitagoras zaobserwował możność kształtowania psychiki ludzkiej za pośrednictwem muzyki. O najwcześniejszych zastosowaniach muzyki jako leku, można wnioskować z doświadczeń żyjących jeszcze ludów, które stosują ją jako element magii służący różnym celom np. w leczeniu chorych. Starożytni lekarze hinduscy wykorzystywali muzykę przy leczeniu ukąszonych przez jadowite węże. W średniowieczu pojawiło się tzw. "tanecznictwo", czyli masowa psychoza tańca. Przy dźwiękach piszczałek i bębnów tańczące grupy wędrowały przez wsie, głównie na terenie Niemiec i Włoch.

Leczenie muzyką schorzeń powstałych na skutek ukąszenia przez jadowite pająki, a przede wszystkim tarantulę, było w XVII i XVIII wieku, zjawiskiem powszechnym a metodę leczenia nazywano "jatromuzyką".

Wiek XIX przyniósł szereg spostrzeżeń dotyczących korzystnego oddziaływania muzyki na procesy fizjologiczne, działania pobudzającego lub hamującego na układ nerwowy, oddechowy, na krążenie krwi, układ mięśniowy. Zaobserwowano również aktywizujące, poprawiające nastrój, uspokajające, nasenne oraz antydepresyjne działanie muzyki.

Muzykoterapia to systematyczne i metodyczne zastosowanie muzyki w kompleksie działań leczniczych, obejmujących diagnozę, leczenie i rozwój osobowości, czyli cały szereg działań opartych o interdyscyplinarne założenia muzyczne, psychologiczne i medyczne.

Mówiąc o wpływie muzyki na człowieka, należy rozumieć jej oddziaływanie na cały ustrój. T. Natanson określa muzykoterapię jako "metodę postępowania wykorzystującego wpływ muzyki na psychosomatyczny ustrój człowieka". Koncepcja ta zakłada, że określone doznania emocjonalne płynące z biernego lub czynnego kontaktu z muzyką, wywołują odpowiednie reakcje emocjonalne, którym zawsze towarzyszą przemiany biochemiczne oraz reakcje wegetatywne w organizmie.

Zwrócenie się w kierunku sztuki, a w szczególności kontakt z muzyką może zaspokoić tęsknotę za światem pełnym marzeń, uczuć i przeżyć, zwiększając wrażliwość emocjonalną oraz ułatwiając zmianę postaw i zachowań.

Zwolennicy muzykoterapii wymieniają szereg zalet muzyki jako specyficznego rodzaj leku:

• może być powszechnie stosowana, ponieważ kontakt z nią jest zawsze przeżyciem przyjemnym;
• powoduje wytworzenie zależności, w postaci przyzwyczajenia do regularnego słuchania muzyki, co z zasady daje pozytywny efekt;
• muzyka pozwala na stosunkowo łatwe dotarcie i poznanie świata przeżyć człowieka.

Metoda odreagowywująco - wyobrażeniowa
Metoda aktywizująca emocjonalnie
W obu tych metodach muzyka jest środkiem katalizującym i intensyfikującym proces wyobrażeniowy u człowieka, zarówno zdrowego jak i chorego. Wyzwala wyobrażenia wzrokowe o charakterze projekcyjnym. Dzięki tym metodom możemy wywoływać szereg skojarzeń pozamuzycznych, równocześnie pobudzając emocje sprzyjające wyzwoleniu zablokowanej energii emocjonalnej.

Metody treningowe
Metody treningowe oparte są na różnych wariantach treningu autogennego w/g Schultza i nawiązują do teorii uczenia się, usuwania napięcia psychofizycznego, jak również terapii wibracyjnej polegającej na oddziaływaniu drgań dźwięku na układ naczyniowy. Musimy - w tej metodzie - uzyskać umiejętność dowolnego rozluźniania napięcia mięśni, neutralizowania świadomości i uwalniania jej od nieprzyjemnych stanów napięciowych.

Metody relaksacyjne
Metody relaksacyjne stosowane w różnych dziedzinach medycyny np. utwory wybrane Chopina działają odprężająco na stan psychiczny i jednocześnie powodują obniżenie ciśnienia.

Metody komunikatywne
Metody komunikatywne związane są z komunikacją społeczną. W trakcie rozmaitych zadań muzycznych uczymy się nowych zadań społecznych i emocjonalnych.

Metody kreatywne
Ta metoda uczy improwizacji instrumentalnej, wokalnej i ruchowej.

Metody psychodeliczne, estetyzujące, kontemplacyjne
Dobrze dobrany program muzyczny powinien wywołać intensywne przeżycia piękna i wzniosłości uczuć. Powinien być poprzedzony sugestią ukierunkowującą słuchaczy na myślenie o różnych przejawach ludzkiej działalności i twórczości.

Metoda przestrajania
Uzyskanie zmiany nastroju przy pomocy muzyki np. metoda trzech utworów J Josta. Punktem wyjścia jest utwór zbliżony w swym charakterze do obecnego nastroju człowieka, drugi utwór ma neutralizować efekty wywołane przez pierwszy utwór, natomiast trzeci powinien ukierunkowywać na pożądane efekty terapeutyczne.