Lato w pełni, więc redakcja zamówiła u mnie temat wakacyjny. Taki z cyklu: "Lekki, łatwy i przyjemny". Tematem wielu wakacyjnych anegdot są harcerze. Ale nie bójcie się, artykuł nie będzie o nich. Dowcipem o harcerzu posłużę się jedynie jako ilustracją. Dowcip jest stary, jak samo harcerstwo, jednak może nie wszyscy go znają? - "Trzeba umieć radzić sobie w każdej sytuacji powiedział harcerz - zawiązując but dżdżownicą". A teraz gromkie, gremialne: ha, ha, ha... Co jednak mają ze sobą wspólnego: harcerz, dżdżownica i wspomaganie!? Posłuchajcie...

Przy ognisku
Siedziałem przy ognisku w kręgu znajomych. Refleksy płomieni malowały na twarzach miedziane poświaty, w żyłach kipiała krew zmieszana z niewielkim dodatkiem wyszukanego alkoholu. Leciała cała panorama towarzyskich tematów, od polityki i światopoglądu zaczynając, kończąc na niezwykle modnych ostatnio preferencjach seksualnych. gdzieś w środku pojawił się temat odchudzania, również popularny w letniej porze. Szczególnie aktywnie udzielałem się w nim ja i pewna moja znajoma. Znajoma opowiadała, jak to skuszona reklamą, zakupiła nowy "odchudzacz" Olimpu - Therm Line. Również o tym, jak była miło zaskoczona, gdy już gdzieś w połowie drugiego opakowania zauważyła, że spodnie jej z pupy spadają. Zaskoczenie brało się ponoć z tego, że wcześniej stosowane "odchudzacze" przynosiły jakieś dostrzegalne efekty nie wcześniej, jak pod koniec czwartego opakowania. Ja z kolei chwaliłem, Thermo Speeda... - "Kończę drugie opakowanie - mówię - i na brzuchu pojawiła mi się tarka, coś, czego nie widziałem już kilkanaście lat". Mieliśmy wspólny dylemat - i mnie, i jej, zostało już tylko po kilka kapsułek. Znajoma zapytała, czy gdzieś tu, na krańcu świata, opodal litewskiej granicy, dostanie Therm Line? Odpowiedziałem, że chyba nie powinno być problemu. Wystarczy wsiąść w samochód i kopnąć się do oddalonych o kilkadziesiąt kilometrów Suwałk. Tam są przynajmniej dwa punkty, posiadające pełną ofertę Olimpu. Ale ta odpowiedź stała się przyczynkiem do dalszych, niezwykle ciekawych, surwiwalowych rozważań. A co by było -, pytała - gdyby raptem zabrakło wszystkim benzyny? Przypomniała mi, że w jakimśartykule pisałem o termogenikach z pożywienia. Jako przykład diety termogenicznej chwał iłem dietę śródziemnomorską. Ale czy w naszych, krajowych produktach, oferowanych przez Matkę Naturę, nie uda znaleźć się takich, które będą działały termogenicznie i ułatwiały odchudzanie? Rozpoczęliśmy intelektualną zabawę... Co by było, gdyby uwięziony w leśnej głuszy grubasek zechciał zgubić kilka zbędnych kilogramów? Czy w oferowanych przez dzicz pokarmach znajdzie termogeniczne - odchudzające?

Termogeniki w pożywieniu
W kilku artykułach, w oparciu o dane naukowe, pisałem, że termogeniki upowszechnione w pożywieniu niektórych nacji mogą być przyczyną ich długowieczności i wyższej zdrowotności. Mogą również powodować, że otyłość nie stanowi tam powszechnego problemu społecznego, a już na pewno nie stanowią tego problemu choroby wiązane z otyłością. Przypomnę - termogeneza to "narodziny ciepła", czyli intensywne spalanie tłuszczu zapasowego z rozproszeniem energii cieplnej, zaś termogeniki - substancje "rodzące ciepło", czyli stymulujące termogenezę. Nie zagłębiając się w szczegóły - termogeniki działają na tkankę tłuszczową z konsekwencją podobną do noradrenaliny - najważniejszego z hormonów termogenicznych, nazywanych też kalorygennymi (rodzącymi kalorie, które są miarą ciepła). Szczególnie dużo termogeników rozpowszechnionych jest w diecie źródziemnomorskiej, a ustalenie tych faktów skłoniło laboratoria badawcze do prac nad suplementami termogenicznymi, takimi jak Thermo Speed czy Therm Line, gdzie termogeniki pokarmowe koncentrowane sąi zestawiane w wygodnych w użyciu kapsułkach. Termogeniki pokarmowe należą do kilku grup bioaktywnych mikroskładników, z których najważniejsze to: aminy sypatykomimetyczne, katechiny, metyloksantyny, diterpeny i salicylany. Mieszkańcy rejonu śródziemnomorskiego pakują w siebie ogromne dawki amin! Tyraminę z dojrzewających serów, ryb, owoców morza, czerwonego wina, czarnych winogron, rodzynek, fig i daktyli. Synefrynę i oktopaminę z owoców cytrusowych. Katechin dostarcza im głównie czerwone wino, czarne winogrona oraz ulubione desery, oparte o gorzką czekoladę. Bogactwem metyloksantyn odznacza się ukochana przez Greków kawa i gorzka czekolada. Salicylany znajdują w daktylach, cytrusach, ogórkach i papryce. Z diterpenami jest nieco gorzej, bo głównym ich źródłem w europejskiej diecie pozostaje piwo, a tego napoju nie spożywa się wiele w basenie morza śródziemnego. Najwięcej pijemy go w środkowej Europie. Jest jednak trochę zdradliwe... Wprawdzie obfituje w termogeniczną aminę (hordeninę) i diterpeny, ale jednocześnie stymuluje apetyt. Poza tym, bezkarnie dla wagi można spożywać jedynie piwo typu pilzneńskiego, bo już tak popularne u nas "strongi" zawierają pokaźne porcje cukrów prostych, wyjątkowo sprzyjających rozwojowi otyłości. Ostatecznie, jedynym napojem alkoholowym o właściwościach odchudzających pozostaje czerwone wytrawne wino niemal całkowicie pozbawione cukrów, naszpikowane aminami i katechinami. To informacja dla tych, którzy przy ogniskach pytają mnie o wpływ wakacyjnych "rozweselaczy" na sylwetkę.

Surwiwalowa termodieta
Aby odpowiedzieć mojej znajomej na pytanie, jak zgubić kilka kilogramów podczas wakacyjnej tułaczki w odcięciu od dóbr cywilizacyjnych i kapsułkowanych termogeników, musiałem poszukać w otoczeniu Przyrody takich Darów Natury, które obfitowałyby w termogeniki pokarmowe. Puściłem więc wodze fantazji - rozpocząłem wiązanie buta dżdżownicą - intelektualne igraszki... Sporo amin generują ryby. To dobre, dietetyczne żarcie - prawie samo białko bez węglowodanów. Tłuszcz sprzyjający sylwetce, bo z dużą dawką kwasów omega 3 - ułatwiających redukcję tkanki tłuszczowej. O ten pokarm dosyć łatwo na jeziorach. Zawartość tyraminy wzrasta szczególnie podczas wędzenia. Ryby można uwędzić samemu. To dobre rozwiązanie, bo wtedy wystarczy je tylko lekko posolić do smaku, a rodzimy, kilkugodzinny akt wędzenia można celebrować jako wakacyjną rozrywkę, podobnie jak zapożyczone z Zachodu grilowanie. W tyraminę obfitują gatunki śliw, rodzące czarne i ciemnoczerwone owoce. W naszych lasach, w stanie dzikim, występują dwie - czeremcha i tarnina. Ich owoce powinny być dobrymi termogenikarni, tym bardziej, że oprócz amin generują również wysokie stężenia katechin. Aminy działają tak samo jak noradrenalina, natomiast katechiny hamująich dezaktywację, więc intensyfikująi przedłużają działanie amin. I to zarówno zewnętrznych z pożywienia, jak i wewnętrznych z organizmu, np. właśnie tyraminy i noradrenaliny. Inne źródła katechin to czarne jagody, poziomki i dzikie wiśnie. W katechiny obfitują nie tylko owoce tych roślin, ale również i czegoś. Te można naparzać i pić, identycznie jak napary z zielonej herbaty. Podobnie można uŻytkować młode czegoś dębu, maliny i jeżyny oraz korę dębu, sosny i wierzby - równie bogate źródła katechin. Salicylany znajdziemy przede wszystkim w malinach, jeżynach, poziomkach i korze wierzbowej. Diterpeny - w młodych pędach i nasionach jęczmienia. Te obfitują równieżw aminy sympatykomimetyczne - szczególnie hordeninę. Jeżeli ktoś nie boi sięciosu widłami w plecy, może zakraść sięod skraju lasu na pole i podebrać gospodarzowi trochę jęczmienia. Jednak lepiej załatwić sprawę w pokojowy sposób zapytać gospodarza, czy nie ma nic przeciwko temu, aby zerwać z jego pola kilka młodych roślin. Bardzo młode pędy można zaparzyć. Ze starszych - wyłuskaćziarna i skonsumować. Niestety - źródła pisane milczą na temat występowania metyloksantyn w surowcach zielarskich z naszej strefy geograficznej. Tak więc kofeinę, teofilinę i teobrominę znajdziemy jedynie w produktach importowanych - kawie, herbacie i kakao. Szkoda, bo jednak metyloksantyny to mocny punkt diety termogenicznej.

Szkoła chudego przeżycia
W miejscu, w którym zakończyłem intelektualną zabawę w poszukiwanie pokarmów termogenicznych z dziczy, zabawę w praktyczne jej stosowanie rozpoczęła moja znajoma. Uparła się, że spróbuje odżywiać się zgodnie z tymi wskazówkami i zobaczy, co z tego wyniknie. Nijak nie dało się kobicie wyperswadować...
A co mogłem zrobić lepszego ja, twórca takiej diety, jak nie jedynie solidarnie przystąpić do eksperymentu?..
Czekaliśmy z utęsknieniem na powrót męża mojej koleżanki z ryb, bo ja sam nie wędkuję. Kiedy wszyscy leżeli bykiem na plaży, my ganialiśmy po lesie za jagodami, malinami i poziomkami. Usilnie przypominałem sobie, gdzie podczas wakacyjnych wędrówek widziałem drzewa czeremchowe i wiśniowe, bo na jeżyny i cierki (śliwki tarniny) jeszcze za wcześnie. Chociaż dębiny, sośniny i wierzbiny było pod dostatkiem, opodal w zasięgu ręki. Negocjowałem z gospodarzem o trochę jęczmienia... Bierzta ile chceta - gada jeno se ścieżkie wydepczta, cobyście mi całego zboża nie tratowali. A kiedy rozmowa zeszła na odchudzanie, bo jakoś musiałem umotywować, po jakie licho zajadamy jęczmień z pola jak konie, gospodarz sypnął anegdotą: "Dany gość z Maćkowy Rudy tyż sie odchudzoł. Schudł chłop, a jak przyszła choroba, to go raz dwa zabrała. Panie - po co się bedziesz odchudzoł - jak chłop gruby, to go i choróbsko nie zwali". coś jest w tych mądrościach ludowych. Najstarszy gospodarz w tej okolicy ma 103 lata. Mawia, że jego ulubiony pokarm to białe mięso. To mogłoby utwierdzić w słuszności poglądów dietetyka, gdyby nie fakt, że "białym mięsem" nazywają tutaj słoninę. Nie tylko gospodarz, ale i całe towarzystwo, w tym jej mąż i moja żona, patrzyli na nas jak na niegroźnych wariatów. Czy to dieta, czy to gonitwa za żarciem, ale coś działało? Po kilku dniach zaciskałem pasek o jedną dziurkę dalej. Koleżanka też wyda­wała się być zadowolona z rezultatów. gdzieś po tygodniu skończył się gaz w jednej z moich butli. - . Zapakowałem ją do bagażnika - musiałem ruszyć do miasta. - Jedziesz po gaz? - zapytała znajoma. - Aha. - Tylko? - Nooo... nie wiem? Może wdepnę na Sejeńskądo Oscara? - Po Thermo Speeda? - Aha.- To weź i dla mnie... Therm Lina. Tak zakończyła się nasza letnia zabawa w surwiwalową termodietę. Bo to trochę tak, jak z tym wiązaniem buta dżdżownicą... Można w ten sposób przejść kawałek, ale tylko do najbliższej pasmanterii.

WERSJA PEŁNA. Artykuł ukazał się w numerze 8 (47) Sierpień 2005