W aktualnym wydaniu mojej rubryki chciałbym opisać dosyć ciekawe zagadnienie. Można powiedzieć, że tą tematyką zajmuje się od początku. Jednak stale ją rozwijam, a jej zagadnienia wciąż poznaje, bo czym jest suplementacja? To nic innego jak łączenie w sensowną całość składników odżywczych tak, żeby zdobyć wcześniej nakreślony cel czy to sportowy, czy prozdrowotny. Jednak to łączenie jest bardzo istotne i zobowiązujące. Nie można suplementować wszystkiego i według. własnego „widzi mi się”.

Odpowiedni umiar i znajomość potrzeb osoby, która potrzebuje suplementacji jest niezbędny. W innym przypadku możemy nieświadomie zaszkodzić. Suplementacja jest tym ciekawsza, im więcej składników możemy ze sobą łączyć. Główne założenie łączenia składników odżywczych jest oczekiwany efekt synergii, tak żeby wartość dodana była znacznie większa niż stosowane osobno. To są główne pozytywy.

Mimo wszystko mało osób zdaje sobie sprawę, że tak jak może wystąpić efekt dodatni, możemy też przez nieodpowiednie połączenie uzyskać efekt ujemny, czyli antagonizm. Te interakcje mogą wystąpić po połączeniu suplementów diety, leków, bądź składników występującymi w żywności. Konfiguracja może być różna i dać niegroźny wynik np. zahamowanie wchłaniania substancji. Jednak w niektórych przypadkach można nieświadomie zwiększyć stężenie leku trzykrotnie, w skrajnych przypadkach aż dwunastokrotnie. Takie działanie może doprowadzić nawet do zgonu.

Tematyka ta jest dosyć mocno rozbudowana. Ja postaram się skoncentrować na najbardziej popularnych składnikach, które powszechnie są lub mogą być stosowane przez osoby aktywne fizycznie. Wszystkie osoby szczegółowo zainteresowane tą tematyką zachęcam do zakupienia i przeczytania książki autorstwa Mirosława Jarosza i Jana Dzieniszewskiego pod tytułem: „ Uważaj, co jesz, gdy zażywasz leki” Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2007. Książka jest dosyć obszerna i rozważa różne aspekty. Warto ją posiadać w swojej biblioteczce. Co ciekawe autorzy podają, że podczas badania w USA tylko 60% lekarzy było w stanie wypowiedzieć na temat 14 podstawowych interakcji leków z składnikami diety. Dokładając do tego pacjentów, którzy nie wspominają o stosowanych wcześniej suplementach i lekach, możemy przez swoją niewiedze zaszkodzić swojemu zdrowiu. Dlatego warto tą wiedzę poszerzać i stale rozwijać. Cykl artykułów traktujące o tej tematyce postanowiłem podzielić na kilka części, co miesiąc będę dostarczał jakieś nowe wartościowe informacje.


Na działanie suplementu lub leku mogą mieć wpływ takie czynniki jak:
- szybkość metabolizmu;
- wiek;
- rasa;
- choroby nerek i wątroby, choroby gorączkowe i inne;
- dieta;
- alkohol;
- dawka;
- odwodnienie.

Czynniki te mogą:
- zmniejszyć wchłanianie;
- zwiększyć wchłanianie;
- zmniejszyć metabolizm;
- zwiększyć metabolizm;
- zmniejszyć wydalanie;
- zwiększyć wydalanie.

Może też zaistnieć na skutek połączenia leku/suplementu diety z pożywieniem:
- antagonizm (osłabienie działania);
- synergizm (zwiększone działanie).

Naukowcy przeprowadzili badania sprawdzając interakcje pomiędzy lekami, a żywnością i tak:
35-40% bez istotnego znaczenia;
30-35% umiarkowane znaczenie;
30% duże znaczenie.

Jak widać z tego badania problem występuje i warto go omówić. Tym bardziej, że z każdym rokiem spożycie leków, suplementów diety stale rośnie. Ludzie stosują coraz więcej produktów, co za tym idzie łatwiej o niebezpieczną interakcje.

Zmniejszone wchłanianie
Przyglądając się diecie - decydujące o obniżeniu wchłaniania mogą być takie składniki jak: błonnik pokarmowy (otręby pszenne, płatki owsiane), mleko i produkty mleczne (sery, jogurty, maślanki), skrobia kukurydziana, kazeiniany (składnik białka mleka), taniny (występują w herbacie), kwaśne soki, owoce zwłaszcza cytrusowe, tłuste pokarmy.

Suplementy diety, które mogą wchodzić w interakcje, tym samym obniżając działanie leku: witaminy (E, C, B6, kwas foliowy), mikroelementy, sole mineralne (żelaza, wapnia, magnezu i cynku).

Sportowcy, zwłaszcza zajmujący się dyscyplinami wytrzymałościowymi stosują często preparaty żelaza (np. Hemofer, Ascofer). Nawyk popijania ich herbatą lub kawą może znacznie zmniejszyć wchłanianie preparatu. Zwłaszcza herbatą, ponieważ zawarte w niej taniny tworzą z żelazem bardzo trudno wchłaniające się związki chemiczne.

Podobna reakcja występuje kiedy popijane są antybiotyki (np. penicylina fenoksymetylowa) sokami. Kwaśny odczyn płynu powoduje, że ulegają rozkładowi.

Popularnym grupą antybiotyków, które mają zastosowanie min. w leczeniu zakażenia dróg oddechowych są tetracykliny i jej pochodne. Połączenie ich z witaminami, a zwłaszcza z jonami magnezu, wapnia, żelaza, cynku mogże tworzyć nie rozpuszczalne strąty co zmniejsza ich wchłanianie i uniemożliwia skuteczne leczenie. Niekoniecznie muszą być to suplementy diety wystarczy, że w posiłku znajdą się pokarmy bogate w jeden ze składników np. mleko, ser biały, orzechy, ostrygi, szpinak.

Zwiększone wchłanianie
Przyglądając się diecie - decydujące o zwiększeniu wchłaniania mogą być takie składniki jak: tłuszcz, sok grejpfrutowy oraz pomarańczowy, tyramina (zawarta w przejrzałych serach, salami, pepperoni, rybach marynowanych, solonych i wędzonych, wątroba wołowa/z kurczaka, przejrzałych bananach, awokado, figi, czekoladzie, bób, suplementach z drożdży oraz w niektórych winach i likierach.

Osoby, które stosują leki w chorobach układu krążenia, powinny szczególnie unikać łączenia ich z posiłkami wysokotłuszczowymi. Interakcje mogą być bardzo niebezpieczne dla zdrowia min. zwolnienie czynności serca, zaburzenia przewodzenia serca, niedociśnienie tętnicze oraz niewydolność serca.

Często można spotkać wiele publikacji na temat owoców cytrusowych i ich soków, a zwłaszcza grejpfrutów. Jest to dosyć ciekawe zagadnienie warte omówienia, ponieważ nie tyczy się tylko leków, ale również odżywek i suplementów diety. Badania wykazały, że równoczesne zastosowanie wybranych leków w połączeniu z sokiem grejpfrutowym zwiększało ich wchłanianie od 3 do nawet 12 razy! Odpowiedzialne są za to zawarte w soku flawonoidy takie jak: kampferol, naringenina, kwercetyna oraz furanokumaryny: 6,7-dihydroxybergamottyna, które są metabolizowane w wątrobie przez odpowiednią rodzinę enzymów cytochromu p-450.

Sok prowadzi do upośledzonego metabolizowania leku, co powoduje wzrost jego stężenia we krwi. Publikacje na ten temat pociągnęły za sobą inne zjawisko wśród leczonych pacjentów. Niektórzy chorzy stosujący drogie leki, próbowali nawet prób zmniejszenia dawki leku i popijanie go sokiem grejpfrutowym. Efekt był, ponieważ mogli zmniejszyć dawkę leku nawet o 50% by uzyskać podobne stężenie we krwi.

Jednak metoda ta jest dosyć niebezpieczna, ponieważ na wzrost stężenia mogą mieć jeszcze inne czynniki, które mogą spotęgować zwiększone działanie leku lub jego osłabienie, tym samym leczenie byłoby nieskuteczne. Lekarze odradzają takie zabiegi. Co ciekawe nadal nie wiadomo jak wielu leków może dotyczyć interakcja z sokiem grejpfrutowym. W dalszym ciągu wiedza w tym temacie nie jest kompletna. Warto podkreślić, że należy również uważać na inne owoce cytrusowe takie jak: grejpfrut biały, pompelo, pomarańcza gorzka, limetka, soki z ww. owoców, olej z grejpfruta. Badacze przypuszczają, iż żeby uniknąć tej interakcji należy zrobić 4 godziny odstępu pomiędzy cytrusami, a dawką leku.

Producenci suplementów również dostrzegli dobroczynne działanie ekstraktów z grejpfruta i często dodają do swoich produktów: 6,7-dihydroxybergamottynę, naringinę. W polskich preparatach można spotkać różnego rodzaju ekstrakty z grejpfrutów, chociaż nie jest to tak bardzo powszechne. W produktach amerykańskich można spotkać kompleksy witamin, termogenniki, stacki kreatynowe oraz przedtreningowe, a nawet prohormony. Wszystko by zintensyfikować wchłanianie składników.

Innym składnikiem powszechnie występującym w codziennej diecie jest tyramina, która znajduję się zazwyczaj w przejrzałych produktach żywnościowych przechowywanych przez parę dni. Znajdziemy ją w przejrzałych serach, salami, pepperoni, rybach marynowanych, solonych i wędzonych, wątrobie wołowej/z kurczaka, przejrzałych bananach, awokado, figi, czekoladzie, bób, suplementach z drożdży oraz w niektórych winach i likierach. Stężenie tyraminy jest trudne do określenia, ponieważ składa się na nie wiele czynników. Zależne jest od dekarboksylacji tyrozyny pod wpływem enzymów bakteryjnych produkowanych przez florę bakteryjną rozwijającą się w produktach. Amina ta jest niebezpieczna z lekami, które hamują działanie enzymu oksydazy monoaminowej. Zahamowanie tego enzymu potęguje pobudzenie obwodowego układu adrenergicznego, co w konsekwencji powoduje wzrost ciśnienia tętniczego z kołataniem serca i bólami głowy, w skrajnych przypadkach przełom nadciśnieniowy, którego wynikiem może być śmierć. Należy również zachować odstęp, jeżeli w krótkim czasie mamy zamiar przyjąć dawkę leku.

-----------------
Chcesz zadać indywidualne pytanie Góralowi? Wejdź www.atleta.radom.pl Te adresy to gwarancja szczerej rzetelnej porady na najwyższym poziomie. Jeżeli chcesz porozmawiać z Góralem „na żywo” zapraszamy do Centrum Wspomagania Sportowego i Promocji Zdrowia „ATLETA” w Radomiu przy ul. Witolda 6/8 paw. 20